Amgueddfa Cymru — National Museum Wales

Home

On 16 September, 616 years years ago, Owain Glyndŵr was proclaimed Prince of Wales by his followers at his court in Glyndyfrdwy. His rebellion between 1400 and 1409 was the last of many attempts to free Wales from the shackles of English rule. His home was Sycharth, an 11th century motte and bailey castle in Llansilin, Denbighshire. The poet Iolo Goch writing before the rebellion said that it contained nine grand halls all roofed in slate, and called it the ‘fairest timber court’. The estate featured fish ponds, an orchard, vineyard, horses, deer, peacocks, and his staff only drank the finest Oswestry ale.  Having found Sycharth empty, on May 1403 it was burned to the ground by Henry of Monmouth (later to become Henry V). After that, his forces burned Glyndyfrdwy too.

In 1927 Alderman Edward Hughes from Wrexham wrote to Sir Cyril Fox, head of the newly opened National Museum of Wales. In his letter he noted that about 30 years previously the agent for Sir Watkin Williams-Wynn (the then owner of Sycharth) was draining the moat and found a substantial oak timber. This was carefully removed and taken to Llangedwyn Hall by Lady Williams-Wynn for safe keeping. In 1924 Alderman Hughes asked Lady Williams-Wynn if he could use the beam in the new Memorial Hall being built in Llansilin. The great oak beam was too long for its intended use as a window lintel and a section was cut off the end, with great difficulty. Alderman Hughes donated this remaining section to the Museum.

The timber was recently cleaned and photographed ready for display at the National Eisteddfod in Abergavenny. There was no sign of burning on the timber as one would expect, but it may have formed part of a bridge over the moat that was not subject to burning. It is 50cm tall, and 27cm x 36cm in thickness (20” x 11” x 14”). The substantial mortice cut into it is 27cm tall, and 14cm in width (11” x 6”).

The display garnered some interest, and Richard Suggett from the Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Wales contacted me with more information. Some years after the construction of Llansilin Hall the south-westerly facing beam was removed due to rot, and placed in a skip. It was rescued by Mr Dick Hughes, a local garage owner, and was later presented back to the hall. The timber is now displayed in a glass case, but is only 75cm in length.

Archaeological investigations have revealed the presence of an 18m (43’) hall at Sycharth, but not the nine mentioned by Iolo Goch.  If we want to support the claim that the timber formed part of Sycharth, the next step would be to try and date both portions scientifically. However, not all samples are suitable for dating by dendrochronology, and after the photographs were inspected, it appears that the Sycharth timber may not be willing yield accurate dates without a fight.

Museums are outgoing institutions. Our doors are open to anyone, regardless of age, level of ability, ethnicity, and so on. We are happy to welcome everyone and will do our best to accommodate people’s needs and interests. Many museums are free because we do not want low income to be a barrier for visiting. AC-NMW’s Conservation Department has recently stepped up its outreach programme. We organise regular Open Days (the next one is on 25th October), talks, behind-the-scenes tours, schools activities etc – preservation of the museum’s objects is an important part of what the museum does and quite rightly forms part of the museum’s public offer. So much for museums.

Now for the visitors. Why do people visit museums? Because they have travelled here and are trying to get a sense of place. Because they want to spend some quality time with friends/family. Because they have a specific interest. There are many reasons, most of which indicate that visiting museums is a leisure activity that reflects what people are interested in and how they like to spend their spare time, just like reading, cycling or watching box sets on TV. Jehra Patrick summarised in her blog some of the motivational identities of museum visitors compiled by John H. Falk. She also suggested that to get people in the doors, museums should stop telling them why they should come and start asking them why they do

Last year we asked visitors whether they would like conservators to be more visible in public spaces. The feedback was a resounding and emphatic ‘YES!’ by 90% of our visitors. We heard the shout and started scheduling more of our regular maintenance work during public opening hours both at St Fagans and in the city centre. Again we checked with the visitors and, low and behold, they said they would like to see conservation in action even more often. Visitors are insatiable, one might conclude. Or are we really that good? Either way, it was all good news, the new way of working was a success, we congratulated ourselves, lots of shoulder padding going on etc.

Now a dear friend asked recently: ‘do visitors like to talk to museum staff about Conservation, or do they just like to talk to staff?’ Jaw drops. Had we not asked visitors whether they would like to speak to conservators? And had they not told us that they did? Well, yeah – but what we didn’t ask was whether it mattered that they spoke to conservators. Or anyone else.

It is certainly clear from experience (I am now straying from hard data into anecdotal evidence) that many museums visitors like to talk. When we work in the galleries or historic houses there are endless opportunities for chatting. We, as staff and volunteers, make it as obvious as possible that we are approachable and happy to talk. Many visitors use the opportunity to do just that: ask questions about our work, about the objects on display, or tell us about a moth infestation they once had in a carpet. The latter does not tend to happen randomly – pest management is one aspect of our work.

However, there is certainly a difference between being a member of museum staff (visitor perception) and being a highly skilled individual with years of experience who is fully subscribed to the museum’s policy of inclusivity, enthusiastically raring to inform visitors about the museum’s efforts in heritage preservation (conservator perception). It is interesting to note that, when working in the galleries, conservation is not the only thing we talk about. We also find ourselves giving directions, answering questions about objects on display, telling people about other cultural venues in South Wales. And – for reasons of liability – avoiding giving advice on moth infestations in domestic carpets.

Does it need a conservator to answer general enquiries? Of course not, and the museum already has additional staff for just that sort of thing. Should a conservator therefore refuse to answer such questions? Again, of course they should not – courtesy and politeness alone should be reason enough to attempt to answer any question.

Visitors cannot be expected to distinguish between different members of museum staff or volunteers. I, as a conservator, have to be aware of this and be prepared to answer any question asked of me as best I can to create experiences that fulfil visitor needs. It is also clear that visitors have expectations of their museum experience that often differ from what staff believe the offer is. The route to success for me, as member of staff, is therefore to be flexible and acknowledge the visitor’s diverse interests and needs. And to ask the right questions.

Find out more about care of collections and Preventive Conservation at Amgueddfa Cymru - National Museum Wales here

 

 

Os ydych yn un o ddilynwyr selog @DyddiadurKate, ’da chi’n siŵr o fod wedi sylwi nad oedd Mrs Rowlands mor gyson â’i chofnodion yn 1946. Pam? Gallwn ond ddyfalu. Gofynion teuluol, dim awydd … pwy a ŵyr. Gan fod mis o dawelwch o’n blaenau  — does dim cofnod tan 10 Hydref! — dyma gyfle i ni lenwi’r bwlch gyda rhagor o hanes Kate Rowlands y Sarnau.

Yn gynharach eleni, daeth pecyn drwy’r post i ni yma yn Sain Ffagan gan Eilir Rowlands, un o wyrion Kate. Ynddo roedd toriadau papur newydd, hen luniau, coeden deulu a llythyr yn llawn atgofion amdani. Felly, dyma i chi grynodeb o'r llythyr arbennig hwnnw yng ngeiriau Eilir Rowlands: 

Fy ofynwyd be fyddai fy nain yn feddwl o hyn i gyd – syndod mawr mi dybiaf, gyda’r ebychiad lleol ‘brenshiach y bratie!’ Ond dw i’n siwr y byddai yn hynod falch bod ardal cefn gwlad y Sarnau a Chefnddwysarn yn cael gymaint o sylw yn genedlaethol ac yn fyd eang, a bod y pwyslais ar gymdogaeth glos gyda gwaith dyddiol yn cael y sylw haeddiannol.

Fe sonir am y dyddiadur mewn sgyrsiau yn yr ardal a mae’r enw KATE yn ddiarth i bawb. Fel KITTY TY HÊN y byddai pawb yn ei chyfarch a'i hadnabod… Ni wyddwn fy hun tan yn ddiweddar ei bod yn cael ei galw yn KATE pan yn ifanc!! KITTY ROWLANDS sydd ar ei charreg fedd yng Nghefnddwysarn gyda’r cwpled:

’Rhoes i eraill drysori

Ei chyngor a’i hiwmor hi

Mae'n amlwg oddi wrth dyddiadur 1946 fod cymaint o fynd a dod ag yn 1915 a'r gymdogaeth yr un mor glos. Y gwahaniaeth mwyaf mi dybiaf oedd fod ceir a bwsiau a'r ffordd o drafeilio wedi datblygu oedd yn golygu fod pobl yn mynd ymhellach i ymweld â'i gilydd. Hefyd roedd tripiau wedi dod yn ffasiynol yng nghefn gwlad.

Ganwyd fi yn 1950 felly cof plentyn sydd gennyf am nain a taid yn byw yn Ty Hên, ond yn cofio’n dda am ddiwrnod dyrnu, cneifio a hel gwair. Ty hynod fach oedd Ty Hên, ond clud a chysurus. Bob tro yr oeddwn yn cerdded y milltir o’r Hendre i Ty Hên roedd nain bron yn ddieithriad yn crosio sgwariau ar gyfer gwneud cwilt i hwn a llall. Llygaid eitha gwantan oedd gan nain erioed ond roedd pob sgwar bach yn berffaith. Wrth roi proc i'r tân glo hen ffasiwn ei dywediad fydde 'fyddai'n mynd â hwn efo fi sdi' gan chwerthin!

Roedd safle Ty Hên mewn lle hynod o brydferth. Mae'n edrych dros bentre Sarnau a mynydd y Berwyn yn y pellter. Mae'n cael haul peth cynta yn y bore. Ffordd ddifrifol o wael oedd i Ty Hên ers talwm, rhan ohoni ar hyd ffos lydan a elwid yn 'ffordd ddŵr' ac yn arwain i allt serth a chreigiog. Mi glywais nain yn dweud sawl tro am yr adegau y byddai fy nhaid wedi mynd i nôl nwyddau gyda cheffyl a throl ac yn dod adre i fyny'r allt byddai'n gweiddi ar fy nain (a oedd yn disgwyl amdano ac yn ei wylio wrth ddrws y tŷ) 'SGOTSHEN'. Beth oedd hyn yn ei feddwl oedd os oedd fy nhaid wedi gor-lwytho'r drol ac yn rhy drwm i'r ceffyl ei thynnu fyny'r allt a'r drol yn cychwyn ar yn ôl, byddai'n rhaid cael 'sgotshen' (wejen o bren) tu ôl i'r olwyn i arbed damwain a thamchwa. Byddai nain yn disgwyl am y waedd ac yn gorfod rhedeg yn syth gyda'r 'sgotshen' yn ei llaw a'i gosod tu ôl yr olwyn.

Mae Ty Hên erbyn heddiw yn hollol wahanol o ran edrychiad oherwydd fe unwyd y tŷ gyda’r beudy a’r stabl ac mae yn awr yn un tŷ hir. Perchnogion y tŷ yw par ifanc o Loegr sydd â chysylltiadau Cymreig ac maent wedi dysgu Cymraeg. Maent wedi addasu yr adeilad allanol ar gyfer beicwyr sy’n dod ar wyliau. Medraf glywed fy nain yn dweud ‘brenshach y bratie’ pe byddai yn gweld Ty Hên heddiw ac eto yn falch bod bwrlwm a bywyd yn dal yn yr hen gartre.

Gyda diolch i Eilir Rowlands, Cefnddwysarn.

Yr Oriel yn Siarad

Wrth i mi sefyll a myfyrio yng nghanol yr arddangosfa, tybiais i mi weld ffigwr yn sefyll tu ôl i’r cownter pren……yna wrth edrych ar y bolltiau a’r crysau gwlanen ar y silffoedd…bron â chlywn i leisiau dynion…gydag acenion amrywiol…teimlais fy hun fel pe bawn yn llithro’n llythrennol i’r gorffennol….mae’n wir mae distaw oedd y presennol…ond deuai bwrlwm siop brysur o’r gorffennol yn fyw i’m meddwl i……yn sydyn dychmygais gyda gwên ddrygionus bod siwtcês David Lewis yn neidio allan o’r casyn gwydr ac yn mynnu dweud ei stori am ei anturieithau cyffrous…….

Yn wir roedd fel petai congl arall o’r amgueddfa yn galw am y cyfle i fynegi ei hun a dweud ei stori mewn modd bywiog a dramatig.

Dyma stori siop draper Emlyn Davies!

Pwy oedd Emlyn Davies?

Dyn lleol o Gastell Newydd Emlyn a symudodd i Ddowlais, Merthyr Tydfil i weithio fel cynorthwy-ydd yn siop J.S.Davies Drapers. Ym 1898 agorodd ei siop ddefnydd ei hun.

Gwerthu gwlanen fyddai yn bennaf, a prynai’r mwyafrif o’i stoc o Felin Cambrian yn Drefach Felindre (sydd nawr yn gartref i’r Amgueddfa Wlân). Byddai David Lewis, perchennog y felin, yn teithio i’r cymoedd i gasglu archebion am wlanen, a’r defnydd yn cael ei gludo ar y tren i Ddowlais o stesion Henllan. Byddai’r gwlanen yn cael ei droi’n grysau a dillad isaf i weithwyr y pyllau glo a’r gweithfeydd haearn lleol.

Creu Sesiwn i Blant

Ychydig o fisoedd nôl, fe ddechreuais i weithio ar y syniad o greu sesiwn a gweithdy i blant ysgol yn yr amgueddfa wlân wedi selio ar yr hanes uchod, ac atgyfodi’r siop a chafodd ei ail greu yn yr amgueddfa yn 2013.

Mae’n hanfodol, i ddechre, i unrhyw hwylusydd neu actor mewn amgueddfa pan yn ceisio bywiogi darn o hanes i wneud ei waith ymchwil ei hun. Rhaid darllen y ffeithiau wrth gwrs, gwrando ar unrhyw dystiolaeth sydd ar gael yn yr archif, a chael gweld gwrthrychau priodol o’r casgliad - ond hefyd yn ychwanegol i hyn oll mae’n rhaid ymgolli eich hun yn llwyr yng nghefndir a chyfnod yr hanes yn gyffredinol.

Mae’n bwysig i ffurfio perthynas dda gyda’r curaduron, ac unrhyw arbennigwyr arall sydd yn gweithio I’r sefydliad, a thrwy’r unigolion hynny cael mynediad i lu o adnoddau defnyddiol arall i sicrhau bod y sesiwn neu weithdy yn un a sail hanesyddol gywir iddo.

Gweithio Gydag Atgofion

Y stop gyntaf i mi wrth droedio nol i orffennol y siop oedd i gysylltu a Mark Lucas, Curadur y Diwydiant Gwlân, a fi’n gyfrifol am gasglu’r hanes at ei gilydd.

Fe rhoddodd bentwr o ffeil i mi i ddechrau, yn cynnwys copi o fywgraffiad bywyd a hanes teulu Emlyn Davies a ysgrifennwyd gan ei wŷr Alan Owen: Emlyn Davies: The Life & Times Of a Dowlais Draper in the first Half Of The Twentieth Century.

Un o’r profiadau mwyaf cyffrous i mi yn y broses yma o adfywio hanes yw i gael cyfarfod mewn person a phobol sydd ynghlwm yn uniongyrchol â’r hanes. Diddorol oedd nodi bod Mark Lucas mewn cysylltiad rheolaidd a Alan Owen, a bod cyfle i mi gyfarfod ag ef i holi cwestiunau - mwy am hyn yn y blog nesa!

 

Wrth wneud gwaith gyda’r Fforwm Ieuenctid, darganfyddais fod yna glytwaith i orchuddio cist o ddroriau (‘patchwork chest of drawers cover’) yng nghasgliad Sain Ffagan a gafodd ei greu gan fy hen hen ewythr, Richard Evans o Lanbrynmair, yn ystod ei amser yn gwasanaethu fel milwr yn India. Mae wedi ei greu o ddefnydd gwlanog trwchus coch a du ac felly tybiwyd ei fod wedi ei bwytho o ddillad milwr, ac yn ôl yr hyn sydd wedi ei arysgrifio ar ei gefn, roedd yn ‘Rhodd i fy Mam Sarah Evans 1883.’ Fe wnaeth y rhoddwr (Miss Ceridwen E Lloyd), sef nith i Richard Evans, ysgrifennu llythyr gyda’r gwrthrych a ymunodd â’r casgliad yn 1962, yn nodi “roedd ganddo fwy o amynedd na llawer ohonom heddiw.” 

Roedd yr amynedd angenrheidiol i wneud gwniadwaith yn un o’r rhesymau pam ddaeth y grefft yn rhan o fywyd i rai mewn gwersylloedd milwrol. Yn ogystal â bod yn sgil ymarferol er mwyn gallu trwsio eu lifrau, roedd milwyr yn cael eu hannog i ddechrau gwnïo fel ffordd o ymlacio. Cefnogwyd y syniad gan fudiadau dirwest yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg wrth iddynt weld gwnïo fel ffordd o gadw’r milwyr rhag demtasiynau yfed a gamblo, yn enwedig yng ngwres India. Roedd y grefft hefyd yn cael ei hybu fel rhan o therapi milwr mewn ysbyty er mwyn lleddfu diflastod. Mae yna enghraifft o waith tebyg yn y casgliad yn Sain Ffagan – gemwaith a gafodd ei greu gan y Corporal Walter Stinson pan roedd yn glaf yn Ysbyty VAD Sain Ffagan yn 1917-18.

Roedd gogwydd fwy emosiynol ar y math yma o waith hefyd. Weithiau, crewyd cwiltiau allan o lifrau cyd-filwyr a fu farw ar faes y gad i ddangos ffyddlondeb a gwladgarwch. Roedd gan y grefft bwrpas tu hwnt i’r cyfnod o ryfela hefyd, gan fod dysgu i wnïo yn gallu cael ei gysylltu ag ennill arian ar ôl gadael y fyddin. Yn y casgliad, mae yna ddarlun gwlân a oedd wedi ei brynu gan hen dad-cu y rhoddwr gan gyn-filwr oedd wedi colli ei goes wrth ymladd.

Mae llu o resymau felly i esbonio pam ddaeth gwniadwaith yn grefft fwy poblogaidd i filwyr. Daeth buddion y grefft i ddisgyblaeth a gwellhad milwyr â’r grefft oedd wedi ei hystyried yn un fenywaidd ar hyd y blynyddoedd yn rhan o hunaniaeth milwyr yn ystod y cyfnod hwn – ac ysbrydoli fy hen hen ewythr, yn bictiwr o wrywdod milwr gyda’i getyn a’i fwstash (trydydd o’r chwith yn y rhes gefn) i greu clytwaith fel anrheg i’w fam.