This site uses cookies to improve your experience. View our Cookie Policy
Preferences

Cookie Preferences

Essential

These cookies are absolutely essential for our website to function properly.

 

Cookies that measure website use

We use Google Analytics to measure how you use the website so we can improve it based on user needs.

 

Cookies that help with communications and marketing

These cookies may be set by third party websites and do things like measure how you view YouTube videos.

 
 
View our Cookie Policy
Donate
Amgueddfa Cymru
Cymraeg
My account
Donate
Collections & Research
Departments Collections Online National Collections Centre

Amgueddfa
Cymru
Family

National Museum Cardiff

St Fagans National Museum of History

National Waterfront Museum

Big Pit National Coal Museum

National Slate Museum

National Wool Museum

National Roman Legion Museum

  • Collections & Research
  • Departments
  • Current Page: Collections Online
  • National Collections Centre
  • Articles
  • Ancient Wales
  • Art
  • Celf ar y Cyd
  • History
  • Natural History
  • The Museum at Work
  • Health, Wellbeing and Amgueddfa Cymru
Amgueddfa Cymru
  • About Us
  • Collections & Research
  • Learn
  • Shop
  • Support Us
  • What's On
  • Get Involved
  • Health & Wellbeing

Collections Online

Amgueddfa Cymru – Museum Wales

Advanced Search

Advanced Search

Image filter options
Back to search results

Notes

Jones, M. Elaine (respondent)

Notes by Miss M. Elaine Jones, Dowlais, on food patterns and domestic life as a response to the Welsh Folk Museum Questionnaire on the subject, 1971. Answer Books were sent out by the Welsh Folk Museum to individuals across Wales as a way of collecting and documenting information on aspects of folk culture in their areas, including agriculture, crafts, food, customs and dialects. The responses were hand-written in the books. The Answer Books had a similar purpose to the earlier questionnaires sent out in 1937.

**Tudalen 1/Page 1** **Patrwm Bwydydd a Chadw Ty** **ARDAL- GWAS AR Y FFERM** A **Bwyd yn nhymor y gaeaf** 1.Bwyteid cawl i ginio a cawl ail-dwym i swper. Bwyteid y cinio am ddeuddeg, i un o’r gloch. 2.Bara caws, a hwnnw heb fenyn ambell waith,, oedd ei brecwast a bwyteid hwnnw, ar ôl dwy awr o waith, am wyth o’r gloch. Ceid bara menyn a caws i de am bedwar o’r gloch. Y cawl ail-dwym oedd ei bwyd i swper a ceid hwnnw rhwng saith a wyth o’r gloch y nos. 3.Mewn ambell i ardal ceid beth a elwid yn ‘Tê Deg’ ac fe geid hwn yn yr haf a’r gaeaf. Yn yr Haf ‘roeddynt yn cael tê a bara gwenith. B Bwyd yn Nhymor yr Haf 1.Brecwast- Bara a caws a tê. Cinio- Tato a cig mochyn ar yr wyneb neu cawl. Tê- Tê a bara menyn Swper- Tê, bara menyn a caws neu cawl ail-dwym. 2.’Roedd bwyd y gaeaf yn well am fod digon ohono ac ‘roedd y stemog yn llawnach. 3.Bwyd y gaeaf oedd yn hawsaf i’w ddarparu hefyd am fyddai rhaid cario bwydydd allan i’r caeau at y gweision, yn yr haf. 4.Ni cheid dim amrywiadau ym mwyd yr wythnos. ‘Roedd hyn yn bod achos fod Sir Aberteifi yn llwm a’r bwyd felly yn waeth na’r siroedd eraill. 5.Ni newidid y bwyd oherwydd digwyddiadau arbennig.

**Tudalen 2/Page 2** C.Bwyd y Sul 1.Yr unig moethyn a gânt ar y fferm oedd iâr a hynny ambell waith yn iawn. Yn nhy’r gwladwr cyffredin ystyrried losin o’r farchnad, biscedi, a theisen larol yn rai moethau. 2.Nid oedd dim gwahaniaeth ym mwyd y Sul. CH. Gweithwyr 1.Y forwyn â baratoai’r bwyd a’r fistres yn ei gwylio. 2.Y pen forwyn gyda help y feistres. D. Ystafelloedd y ty 1.Gegin fawr; lleithdy; cegin fach; a’r parlwr. 2.Gegin fach 3.Gegin fawr 4.Mainc DD. Lle Bwyta 1.Ceginfawr 2.Ceginfawr hefyd ond ar wahaniaeth ford a’r teulu 3.Na 4.Gyda’r gweision E. Offer Cegin 1. a) Cigwain, padell frio a ffwrn wal oedd y prif offerynnau i ddigoni cig. b) Dysglau pridd c) Ffiolau 2. a) Prynwyd y llestri pren gyda dwrniwr lleol ac roedd un yn byw yn Nhregroes yn Sir Aberteifiyn yr amser hyn. b) Prynwyd y llestri pridd yn y ffeiriau a’r farchnad ac yn y siopau. c) Prynwyd lestri copr a prês ambell waith ond ‘roedd

**Tudalen 3/Page 3** rhain yn ddrud iawn. Ceid hwynt yng ngwahanol siopau. F. Yr Wythnos Waith Dyma drefn gwaith gwraig y ty: - Llun: Golchi Mawrth: Smwddio Mercher: Cywiro Iau: Pobi Gwener: Glanhau Sadwrn: Marchnad G. Gwaith Gyda’r Nos 1.Gwaith y gwas fyddai i ofalu ar ôl yr anifeiliaid. Gwaith y gwraig fyddai gweithio canhwyllau erbyn y gaeaf. 2.Yr un oedd gwaith y gwas ond fe fyddai’r wraig yn mynd at ii wau sannau. Peth arall fyddant yn hoff o’i wneud oedd darllen y Beibl. Ng. Maethu 1.Maethyn y gwas ffarm oedd cael mynd adref i gael pryd o fwyd da gan ei deulu. Maethau eraill oedd cael losin o’r farchnad, biscedi, a cheiser lard. 2.Mint, teim, a safri fach. 3.Bresych, moron, erfinen, a cennin. H. Bwydydd tymhorol. 1. a) Ebrill hyd Hydref oedd tymor yr ymenyn ffrês. Tatws, menyn, a llaeth enwyn b) Yn yr haf y gwneid y caws. c) dd) Gwnaed darten allan o lysiau’r ardd. d)

**Tudalen 4/Page 4** dd) Byddent yn ffrio grawn unnos â’i ddefnyddio i flasu rai bwydydd. e) Nid oedd gweision y fferm hon yn cael pysgodyn o gwbl ond yn y wlad caent macrell a cod o Gai Newydd. f) Ceid brythyllod a eogiaid o’r afon Teifi. Gwerthid hwy yn y farchnad. ff) Ceid gwningen ambell waith. Hefyd ysgyfarnog, a ffesant i’r gwyr mawr yn unig. I. Bwydydd Adegau arbennig a) Ar benblwydd y feistres b) Na c) Plymru ch) Bara a cig mochyn wedi berwi a bwdram a’i ôl. d) Llaeth oer a bara menyn a geid a nid gwyrdd. dd) ‘Roedd dim gwahaniaeth ym mwyd nadolig y gweision ond gwyrdd neu borc oedd y prif fwyd yn y cartref L. Darpariaethau a) Byddent yn lladd mochyn yn Nhachwedd a hefyd lladdent eidion ambell waith . b) Gwnaed c) Gwnaed ch) Sychid saets, teim, persli a cenin syfi. d)Roeddent yn gweithio llawer o jam e.e. rhiwbob, cwrents duon, a gwsberau. dd) Ni waned catwad e) Byddent yn piclo winwn ac wyau f) Ni ddarperid lawer o bysgod erbyn y gaeau. Bwyd cefn arall fyddent yn darparu oedd tatws. Claddent hwy yn y ddaear a’i cuddio gan wellt a phridd rhag iddynt rewi.

**Tudalen 5/Page 5** LL. Bwydydd Cleifion 1.Bara llaeth, wyau, a seican 2.Rhos mari oedd mwyaf boblogaidd a defnyddid hwn i wella anwyd. M. Bwydydd Plant. 1.Llaeth buwch, wyau, ac uwd oedd rhai o’r bwydydd. N. Bwydydd Priodas. 1. Arferiad amser priodas fyddai i ferwi cig mochyn neu eidion. O. Bwydydd Angladd. Bwydydd fel bara menyn, caws, teisiennau, teisen, lap ac yn y blaen y ceid mewn angladd. P. Bwydydd Brys. Tatws rhost neu tatws drwy’r pil oedd rhai o’r bwydydd y medrent baratoi ar brys. PH. R. Darpariaethau Meddyginiaethol. 1.Rhosmari. 2.Darperid rai moddionach e.e. eli at ‘shingles’. 3.’Roedd yna un wraig yn byw yn ardal Felindre, Llandysul a oedd yn gweithio yr eli hyn. RH. Glendid a Phurdeb 1. 2.Cadwyd gathod a trapiau i ddal llygod. 3.Cagwyd y cig wrth ei halltu a’i hongian. 4.Drwy ddefnyddio camffyt 5.Aed allan a’r gwely plu i’r awyr agpred yn yr hindda ac ‘roedd hyn yn help i beidio magu chwair.

**Tudalen 6/Page 6** S. Darpariaethau Ty ôl. 1. 2.Dechrau’r flwyddyn er mwyn cael dillad newydd erbyn y gwanwyn. Ef byddai yn gweithio dillad i’r teulu, i’r gwrwod yn hytrach na’r mewnod. 3.Y wriadyddes oedd yn gweithio dillad y gwragedd. Prynwyd y gwlân yn ffair y dref ac yna fe gaiff y wniadyddes ef. Hefyd hi fyddai yn cywiro dillad y teulu. 4.Ceid hiel gobenni’r gwely yn y ffatrïoedd gwlân o’r marchnadoedd. ‘Roedd yn ddefod i bob teulu i weithio cwilt i roi ar ei gwely hefyd. 5.Paratoënt y canhwyllau i gyd yn yr haf. 6.Nid oeddent yn lliwio. T. Arian Parod. 1.Gwraig y ty fyddai yn cael arian yr wyau. 2.Bwydydd i’r ty sef tê, siwgr ac ambell un moethyn, a gâi o’r siopao. 3. 4.Gwneid rhain yn arbennig iddynt gan seiri. TH. Tlodi 1.Yr unig enghreifftiau o dlodi a glywid sôn am oedd gweld plant a’u dillad yn garpiog. 2. 3.Llosgwyd y gwenith drwg. 4.Gwerthu llaeth glân.

Image: By permission of Amgueddfa Cymru — Museum Wales
  Zoom / More Images (6)

Collection Area

Social & Cultural History

Item Number

F71.58

Historical Associations

Associated Person/Body: Jones, M. Elaine
Association Type:
Date: 1971
Place: Dowlais

Creation/Production

Jones, M. Elaine

1971

Role: respondent
Period: 1971

Acquisition

Donation, 11/2/1971

Categories

Welsh Folk Museum questionnaires and answer books Mid Glamorgan
Comments are currently unavailable. We apologise for the inconvenience.

Related Items

Social & Cultural History

Answer book

MS 1818
More information
Social & Cultural History

Answer book

MS 632
More information
Social & Cultural History

Answer book

MS 934
More information
Social & Cultural History

Answer book

MS 616
More information

Site Map

Amgueddfa Cymru

Amgueddfa Cymru

  • Visiting
  • Collections & Research
  • Learn
  • Blog
  • Support Us
  • Shop
  • Venue Hire

Our Museums

  • National Museum Cardiff
  • St Fagans National Museum of History
  • National Waterfront Museum
  • Big Pit National Coal Museum
  • National Slate Museum
  • National Wool Museum
  • National Roman Legion Museum

Connect With Us

  • Contact Us
  • Get Involved
  • Join the Mailing List
  • Facebook
  • Instagram

The Website

  • Accessibility statement
  • Cookies
  • Copyright

Corporate

  • About Us
  • Jobs
  • Press Office
  • Picture Library
  • National Collections Centre
  • Working with Others
  • Filming & Photography
Sponsored by Welsh Government
  • Facebook
  • Instagram
Charity No. 525774
×
❮
❯